İdrar kaçırma, kişinin isteği dışında idrarını tutamaması ve damla damla ya da daha fazla miktarda idrar kaçırması durumudur. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür ve çoğu zaman utanma duygusu nedeniyle doktora başvurmak gecikir.
Oysa idrar kaçırma, doğal olarak kabul edilmemeli, tedavi edilebilir bir sağlık problemi olarak görülmelidir. Doğru tanı ve uygun tedavi ile şikâyetler büyük ölçüde azaltılabilir ve yaşam kalitesi belirgin şekilde iyileştirilebilir.
İdrar kaçırma tek tip bir sorun değildir, altta yatan mekanizmaya göre farklı türlere ayrılır. En sık görülenler stres tipi, sıkışma tipi ve karma (mikst) tip idrar kaçırmadır.
Tedavinin doğru planlanabilmesi için hangi tip idrar kaçırmanın ön planda olduğunun belirlenmesi önemlidir. İdrar kaçırmanını tipine göre tedavisi değişmektedir.
Stres tipi idrar kaçırma, öksürürken, hapşırırken, gülerken, merdiven çıkarken, spor yaparken veya ağır kaldırırken idrar kaçırma şeklinde ortaya çıkar. Bu durumda mesane kasılmasından çok, karın içi basıncın artması ve zayıflamış pelvik taban kasları önemlidir.
İdrar torbasından çıkan idrarı dışarıya atmamızı sağlayan üretra dediğimiz borucuğun pelvik tabandaki gevşeklik sonucu açısının değişmesi rol oynar. İdrar torbasında biriken idrar bu açının kaybı nedeniyle artmış karın içi basınç nedeniyle tutulamaz kaçırma gerçekleşir.
Genellikle gebelik yaşamış (normal doğum yapmış olanlarda daha fazla), hızlı kilo alıp vermiş, pelvik tabanı zayıflamış ya da ileri yaş grubundaki kadınlarda daha sık görülür. Tedavide pelvik taban egzersizleri, yaşam tarzı düzenlemeleri ve gerekli durumlarda cerrahi yöntemler kullanılabilir.
Sıkışma tipi idrar kaçırmada, kişi aniden ve güçlü bir şekilde idrara sıkışır ve tuvalete yetişemeden idrar kaçırır. Gün içinde çok sık idrara gitme, gece birkaç kez uyanma ve tuvalete yetişememe şikâyetleri de eşlik edebilir.
Bu tabloda mesane kası gereğinden fazla aktif ve hassastır, çok az dolduğunda bile kasılıp idrar kaçırmaya neden olabilir. Tedavide sıvı düzenlemesi, mesane eğitimi ve ilaç tedavisi önemli yer tutar. Bu grupta cerrahi tedavi fayda sağlamaz.
Karma tip idrar kaçırmada hem stres tipi hem sıkışma tipi idrar kaçırma bulguları birlikte görülür. Kişi hem öksürüp hapşırdığında hem de aniden sıkıştığında idrar kaçırdığını fark edebilir.
Tedavi planlanırken hangi tip şikâyetin daha baskın olduğu değerlendirilir ve çoğu zaman birden fazla yöntem bir arada uygulanır. Pelvik taban egzersizleri, mesane eğitimi, ilaç tedavisi ve cerrahi yaklaşımlar, hastaya özel bir şekilde kombine edilebilir.
İdrar kaçırmanın pek çok nedeni olabilir ve çoğu zaman birden fazla faktör birlikte rol oynar. Doğumlar, özellikle zor veya çok sayıda vajinal doğum, diyabet hastalığı olan, pelvik taban kaslarının ve bağ dokusunun zayıflığı olan ve hızlı kilo alıp vermiş olan kadınlarda risk artmıştır.
Menopoz sonrası östrojen seviyesinin düşmesi, mesane ve üretra dokusunu etkileyerek kaçak riskini artırabilir. Fazla kilo, kronik kabızlık, kronik öksürük, ağır işlerde çalışma, sinir sistemi hastalıkları ve bazı ilaçlar da idrar kaçırmaya katkıda bulunabilir. Altta yatan nedeni anlamak için detaylı bir öykü ve muayene şarttır. En önemli aşama detaylı bir öykü alınması ve idrar kaçırma tipinin belirlenmesidir.
Teşhiste ilk adım, hastanın şikâyetlerini açıkça ifade edebilmesidir; bu nedenle utanmadan ve detaylı bir şekilde anlatmak önemlidir. Doktorunuz, idrara çıkma sıklığınız, gece kaç kez uyandığınız, ne zaman ve ne kadar idrar kaçırdığınız gibi bilgileri sorgular. Bazen işeme günlüğü tutulması çok faydalı bilgiler sağlar.
Jinekolojik muayene ile pelvik organların durumu, rahim ve mesane desteği, vajinal duvarların yapısı değerlendirilir. Gerekli durumlarda idrar tahlili, ultrason, ped testi ve ürodinami gibi ek tetkiklerden yararlanılabilir. Bu değerlendirmeler, hem tipin belirlenmesine hem de tedavinin planlanmasına yardımcı olur.
İdrar kaçırma tedavisinde ilk basamak çoğu zaman yaşam tarzı düzenlemesi ve pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizlerdir. Kilo vermek, sigarayı bırakmak, kabızlığı gidermek, kafeinli ve gazlı içecekleri sınırlamak şikâyetleri belirgin şekilde hafifletebilir.
Pelvik taban egzersizleri, doğru teknikle ve düzenli yapıldığında üretra çevresindeki kasları güçlendirerek özellikle stres tipi idrar kaçırmada çok faydalı olabilir. Bazı hastalarda fizyoterapist eşliğinde pelvik taban rehabilitasyonu ile daha etkili sonuçlar alınır. Bu adımlar, hem tek başına hem de diğer tedavilerle birlikte uygulandığında başarı oranını artırır. Cerrahi tedavi uygulansa da uygulanmasa da bu aşama her hasta için oldukça önemlidir ve aktif olarak yapılmalıdır.
Özellikle sıkışma tipi ve karma tip idrar kaçırmada, mesane kasını gevşeten ve kapasitesini artıran ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar, ani sıkışma hissini azaltarak tuvalete yetişemeden idrar kaçırma atağını kontrol altına almaya yardımcı olur.
Bazı durumlarda lokal östrojen içeren vajinal preparatlar, menopoz sonrası dönemde üretra ve vajina dokusunu güçlendirerek kaçakları azaltabilir. İlaç tedavisi planlanırken hastanın kullandığı diğer ilaçlar, kronik hastalıkları ve yan etki riski mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. İlaçlar genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve egzersizlerle birlikte uygulandığında daha etkili sonuç verir.
Özellikle stres tipi idrar kaçırmada, yaşam tarzı düzenlemesi ve egzersizlere rağmen yeterli düzelme sağlanamayan hastalarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Cerrahi tedavinin amacı, üretra ve mesane boynunu destekleyerek karın içi basınç arttığında idrar kaçmasını engellemektir.
Hangi ameliyat tekniğinin uygun olacağı, idrar kaçırma tipi, hastanın yaşı, daha önce geçirdiği operasyonlar ve genel sağlık durumuna göre belirlenir. Modern cerrahi yöntemler ile çoğu hastada kalıcı ve yüz güldürücü sonuçlar elde etmek mümkündür.
Sling ameliyatları, stres tipi idrar kaçırmada en sık kullanılan cerrahi yöntemlerden biridir. Bu yöntemde üretranın altına yerleştirilen bant veya askı, üretrayı destekleyerek öksürme, hapşırma gibi durumlarda kapanmasına yardımcı olur.
Çoğu hasta ameliyattan kısa süre sonra günlük aktivitelerine dönebilir ve idrar kaçırma şikâyetlerinde belirgin azalma hisseder. Bu cerrahi işlem karın boşluğundan değil vajinal yoldan yapılır. Aynı gün taburculuk planlanabilir. Cerrahi işlem öncesi ve sonrası doktorun önerilerine uymak, tedavinin başarısını artırır.
Bazı durumlarda, özellikle ileri derecede sarkma veya ek pelvik organ problemleri varsa farklı cerrahi teknikler de gerekebilir. Mesane boynunun yükseltilmesi, eşlik eden rahim veya vajinal duvar sarkmalarının düzeltilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Açık, laparoskopik, robotik veya vajinal yoldan yapılan farklı ameliyat seçenekleri arasında, en uygun yöntem hastanın özelliklerine göre planlanır. Amaç, hem idrar kaçırmayı düzeltmek hem de pelvik organların normal anatomik konumunu yeniden sağlamaktır.
İdrar kaçırma, kişinin sosyal hayatını, iş yaşamını ve psikolojik durumunu olumsuz etkileyebilir. Kişi, kötü koku veya kaçak fark edilme endişesiyle sosyal ortamlardan kaçınabilir, uzun yolculuklardan ve toplu aktivitelerden uzak durabilir.
Oysa uygun tedaviyle bu şikâyetlerin büyük kısmı kontrol altına alınabilir ve hasta günlük yaşamına güvenle devam edebilir. Kullanılan koruyucu pedler geçici çözümler sunarken, asıl hedef sorunun kaynağını tedavi etmektir.
Destekleyici bir yaklaşım, doğru bilgi ve uzman desteği ile bu süreç çok daha yönetilebilir hale gelir.
Her türlü istemsiz idrar kaçırma, küçük damlamalar dahi olsa ciddiye alınmalı ve bir uzmana danışılmalıdır. Öksürme, hapşırma, koşma sırasında ya da aniden sıkıştığınızda tuvalete yetişemeden idrar kaçırıyorsanız bu durum normal kabul edilmemelidir.
Gece sık sık tuvalete kalkmak, gündüz çok sık idrara gitmek ve buna kaçakların eşlik etmesi de değerlendirilmesi gereken bulgulardır. İdrar yaparken yanma, ağrı veya kanama fark ederseniz hemen doktora başvurmanız önemlidir.
Utanma duygusu ile sorunu saklamak yerine, tedavi edilebilir bir sağlık problemi olduğunu bilmek ilk adımdır.
İdrar kaçırma, pek çok kadının yaşadığı ancak çoğu zaman dile getirmekten çekindiği bir problemdir. Yaşla birlikte daha sık görülse de, sadece yaşlanmanın doğal sonucu olarak kabul edilmemeli ve tedavisi mutlaka değerlendirilmelidir.
Yaşam tarzı değişiklikleri, pelvik taban egzersizleri, ilaç tedavisi ve modern cerrahi yöntemlerle çoğu hastada yüz güldürücü sonuçlar elde edilebilmektedir. Şikâyetlerinizi ertelemeden, güven duyduğunuz bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile paylaşmanız, hem fiziksel hem de psikolojik olarak rahatlamanızı sağlayacaktır. Unutmayın, idrar kaçırma doğal bir süreç değildir ve doğru yaklaşımla kontrol altına alınabilir.
