Adenomyozis, rahim iç tabakasına ait hücrelerin rahim kas dokusunun içine yayılması ile ortaya çıkan iyi huylu fakat yaşam kalitesini etkileyebilen bir rahim hastalığıdır.
Bu yayılma nedeniyle rahim normalden daha büyük, ağrılı ve hassas hale gelebilir. En sık üreme çağındaki ve özellikle doğum yapmış kadınlarda görülür. Adenomyozis bazen hiçbir belirti vermeden sadece ultrason veya MR incelemesi sırasında tesadüfen fark edilebilir.
Adenomyozis belirtileri kişiden kişiye değişebilir ve her hastada aynı şiddette görülmez. En sık yoğun şikayetleri ağrı, kanama ve kısırlıktır. Bu kanamalar adet döneminin yoğun geçmesi ya da adetler arasında uzun süren kanamalar olarak görülebilir. Ağrı ise adet döneminde veya adet dışı dönemde görülmektedir.
Bazı kadınlarda ilişki sırasında ağrı, kronik kasık ağrısı, karında baskı ve dolgunluk hissi de olabilir. Uzun süreli ve yoğun adet kanamaları sonucunda halsizlik, yorgunluk ve kansızlık şikâyetleri ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda ise adenomyozis olmasına rağmen belirti çok hafiftir veya yoktur. Nedeni bilinmeyen kısırılığı olan kadınlarda adenomyozis akla gelmelidir.
Adenomyozisin kesin nedeni tam olarak bilinmese de hormonal etkenler, doğum travmaları ve rahim duvarını etkileyen müdahalelerin rol oynadığı düşünülür.
Sezaryen, kürtaj, rahim içi işlemler gibi rahim duvarını incelten ya da zorlayan girişimler bazı hastalarda adenomyozis riskini artırabilir. Genellikle 35 yaş üzerindeki kadınlarda, özellikle bir veya birden fazla doğum yapmış kişilerde daha sık görülür. Ailede benzer rahim problemleri olması da riskin bir miktar artmasına neden olabilir.
Adenomyozis ve miyom çoğu zaman benzer şikâyetlere yol açtığı için karıştırılabilir, ancak yapısal olarak farklı durumlardır. Miyom, rahim kas dokusu içinde gelişen iyi huylu tümöral bir kitle iken adenomyozis, rahim iç tabakasının rahim kasına dağılmış halidir.
Adenomyoziste rahim genellikle yaygın biçimde büyümüş ve yumuşak bir yapıdadır, miyomda ise genellikle belirgin, sınırlı kitleler görülür. Tedavi planlanırken bu iki durumun doğru ayırt edilmesi son derece önemlidir.
Adenomyozis tanısında ilk adım, ayrıntılı hasta öyküsü ve jinekolojik muayenedir. Doktorunuz, adet düzeniniz, kanama miktarınız, ağrınızın şiddeti ve süresi gibi bilgileri dikkatle değerlendirir.
Ardından transvajinal ultrasonografi ile rahmin yapısı, büyüklüğü ve duvar kalınlığı incelenir. Bazı durumlarda tanıyı güçlendirmek ve diğer hastalıklardan ayırmak için MR görüntüleme de kullanılabilir. Günümüzde birçok uluslararası tanı kriterleri mevcuttur ve bu konuda deneyimli kadın hastalıkları ve doğum uzmanları sadece ultrasonografi ile tanıyı koyabilmektedir.
Adenomyozis tedavisi her hastanın yaşına, şikâyetlerinin şiddetine, çocuk sahibi olma isteğine ve rahmin durumuna göre kişiye özel planlanır. Sadece hafif ağrı ve orta düzeyde kanama şikâyeti olan hastalarda öncelik ilaç tedavisi ve takip olabilir.
Çok yoğun kanaması, ciddi ağrısı olan veya diğer tedavilere yanıt vermeyen hastalarda daha ileri tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Amaç şikâyetleri azaltmak, hastanın yaşam kalitesini yükseltmek ve mümkünse rahim dokusunu korumaktır.
Adenomyozis tedavisi, her hastanın özel durumu göz önünde bulundurularak planlanmalıdır. İşte adenomyozis tedavisinde kullanılan ana yöntemler:
İlaç tedavisi, özellikle hafif ve orta düzey şikâyetleri olan, rahmini korumak isteyen ve henüz gebelik planı olmayan hastalarda ön plandadır. Adet kanamasını azaltan, ağrıyı hafifleten ve rahim iç tabakasını baskılayan hormon içerikli ilaçlar kullanılabilir.
Bazı hastalarda hormon salgılayan rahim içi araç (spiral) hem kanamayı azaltmak hem de ağrıyı kontrol etmek için etkili bir seçenek olabilir. İleri vakalarda geçici olarak hormon baskılayıcı tedaviler verilebilir, bu tedaviler rahimdeki odakları küçültebilir fakat genellikle kalıcı bir çözüm değildir. İlaç tedavisi planlanırken hastanın yaşı, diğer hastalıkları ve kullandığı ilaçlar dikkate alınmalıdır.
İlaç tedavisine rağmen şikâyetleri kontrol altına alınamayan, yaşam kalitesi ciddi şekilde bozulan veya rahim yapısı belirgin bozulmuş hastalarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir.
Bazı sınırlı odaklı adenomyozis olgularında, sadece hastalıklı bölgeyi çıkarmaya yönelik rahim koruyucu cerrahi girişimler yapılabilir ancak bu her hasta için uygun değildir.
Özellikle çocuk isteği tamamlanmış, şiddetli ağrı ve çok yoğun kanama yaşayan hastalarda rahim alma ameliyatı bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Cerrahi yaklaşım açık, laparoskopik veya robotik yöntemlerle planlanabilir ve hangi tekniğin uygun olduğuna hastanın durumu incelenerek karar verilir.
Adenomyozis bazı kadınlarda gebelik şansını etkileyebilir, fakat her hastada mutlaka infertiliteye yol açacağı söylenemez. Rahim duvarındaki yapısal değişiklikler ve kronik iltihabi süreç, embriyonun rahime tutunmasını zorlaştırabilir veya düşük riskini bir miktar artırabilir.
Gebelik planlayan bir kadında adenomyozis saptandığında, rahim yapısı, rahim iç tabakası ve yumurtalık rezervi birlikte değerlendirilmelidir. Gereken durumlarda ilaç tedavisi, cerrahi düzenleme ve ardından yardımcı üreme teknikleri ile gebelik şansı artırılabilir.
Bu süreç mutlaka bu konuda deneyimli bir kadın doğum uzmanı ile birlikte planlanmalıdır.
Adenomyozis kronik seyirli bir hastalık olabilir, bu nedenle uzun vadeli takip ve düzenli kontroller önemlidir. Uygun tedavi ile ağrı ve kanama şikâyetleri büyük ölçüde kontrol altına alınabilir, pek çok kadın günlük yaşamına ve iş hayatına rahatça devam edebilir.
Hastaların, adet düzenindeki değişiklikleri, ağrı şiddetini ve kullandıkları ilaçlara verdikleri yanıtı doktorları ile paylaşmaları tedavinin başarısını artırır. Dengeli beslenme, yeterli uyku, stres yönetimi ve gerekiyorsa demir desteği ile vücudu desteklemek de önemlidir.
En önemlisi, şikâyetlerin normal kabul edilmemesi ve gerektiğinde zaman kaybetmeden uzman görüşü alınmasıdır.
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmanız önemlidir. Adet dönemleriniz her zamankinden daha yoğun, daha uzun sürüyor ve pıhtılı hale geldiyse, şiddetli kramp tarzı ağrılar günlük yaşamınızı etkiliyorsa mutlaka değerlendirilmelisiniz.
Adet aralarında lekelenme, ilişki sırasında ağrı, karında şişlik ve baskı hissi gibi şikâyetleriniz varsa bunlar da bir uyarı işareti olabilir. Uzun süredir devam eden yoğun kanama nedeniyle halsizlik, çarpıntı ve nefes darlığı yaşıyorsanız kansızlık gelişmiş olabilir.
Bu şikâyetlerden herhangi biri hayatınızı zorlaştırıyorsa, uygun tanı ve tedavi için doktora başvurmak geciktirilmemelidir.
Adenomyozis, iyi huylu olmasına rağmen yoğun adet kanaması, şiddetli ağrı ve kansızlık gibi sorunlarla yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilen bir rahim hastalığıdır. Aynı zamanda kısırlığa da yol açabildiği akılda tutulmalıdır.
Erken dönemde fark edilmesi, doğru tanı ve kişiye özel tedavi planı ile hem şikâyetler azaltılabilir hem de uzun vadeli sonuçlar iyileştirilebilir. İlaç tedavisi, rahim koruyucu yaklaşımlar ve gerektiğinde cerrahi seçenekler, her hastanın ihtiyaçlarına göre ayrı ayrı değerlendirilir.
Şikâyetlerinizi normalleşmeden, çekinmeden bir kadın doğum uzmanı ile paylaşmanız, hem sağlığınızı korumanız hem de yaşam kalitenizi yükseltmeniz için en önemli adımdır.
